आवाजात धार, अभिनयात अंगार... नाना पाटेकर यांची अखेरची एक्झिट

मुंबई : मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीतील ज्येष्ठ अभिनेते, दिग्दर्शक आणि लेखक नाना पाटेकर यांचे गुरुवारी (८ ऑक्टोबर) पहाटे निधन झाले. गोव्यातील डोना पाउला येथील निवासस्थानी ते बेशुद्ध अवस्थेत आढळून आले. त्यांना तातडीने रुग्णालयात दाखल करण्यात आले; मात्र डॉक्टरांच्या सुमारे ४५ मिनिटांच्या प्रयत्नांनंतरही त्यांना वाचवता आले नाही. रुग्णालयातील सूत्रांनुसार, कार्डियाक अरेस्टमुळे त्यांचा मृत्यू झाला. ते ७५ वर्षांचे होते.

नाना पाटेकर यांच्या निधनाने भारतीय चित्रपटसृष्टीला मोठा धक्का बसला आहे. त्यांच्या निधनाचे वृत्त समोर येताच मराठी तसेच हिंदी चित्रपटसृष्टीतील कलाकार, दिग्दर्शक आणि चाहत्यांकडून श्रद्धांजली व्यक्त केली जात आहे.

संघर्षातून उभं राहिलेलं मोठं व्यक्तिमत्त्व

नाना पाटेकर यांचा जन्म महाराष्ट्रातील एका मराठी कुटुंबात झाला. अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत त्यांनी आपल्या आयुष्याची आणि कलाक्षेत्रातील कारकिर्दीची सुरुवात केली. लहान वयातच त्यांनी काम करण्यास सुरुवात केली होती. संघर्षाच्या काळात अत्यल्प मानधनावर काम करताना आलेल्या अनुभवांचा त्यांनी अनेक मुलाखतींमध्ये उल्लेख केला होता.

करिअरच्या सुरुवातीच्या काळात आर्थिक अडचणींचा सामना करत असतानाही त्यांनी अभिनयाची वाट सोडली नाही. त्यांच्या संघर्षातूनच पुढे भारतीय चित्रपटसृष्टीला एक असामान्य अभिनेता मिळाला.

‘गमन’पासून ‘क्रांतिवीर’पर्यंतचा दमदार प्रवास

नाना पाटेकर यांनी ‘गमन’ या चित्रपटातून अभिनय क्षेत्रात पदार्पण केले. त्यानंतर त्यांच्या अभिनयाची वेगळी छाप प्रेक्षकांच्या मनावर उमटू लागली. ‘अंकुश’, ‘परिंदा’, ‘प्रहार’, ‘तिरंगा’, ‘क्रांतिवीर’, ‘अग्निसाक्षी’, ‘खामोशी’, ‘भूत’, ‘वेलकम’ यांसारख्या चित्रपटांमधील त्यांच्या भूमिका विशेष गाजल्या.

विशेषतः त्यांच्या आवाजातील धारदारपणा, संवादफेक, चेहऱ्यावरील भाव आणि आक्रमक देहबोली ही त्यांची ओळख बनली. गंभीर, खलनायकी, पोलिस अधिकारी, सैनिक तसेच विनोदी अशा विविध भूमिका त्यांनी तितक्याच ताकदीने साकारल्या.

‘क्रांतिवीर’मधील त्यांची भूमिका आणि संवाद आजही प्रेक्षकांच्या स्मरणात आहेत. तर ‘वेलकम’मधील उदय शेट्टी या विनोदी भूमिकेने त्यांच्या अभिनयातील आणखी एक वेगळी बाजू समोर आणली.

पडद्यावरचा अभिनेता आणि प्रत्यक्ष आयुष्यातला सैनिक

नाना पाटेकर यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे त्यांचा भारतीय लष्कराशी असलेला संबंध. ‘प्रहार : द फायनल अटॅक’ या चित्रपटासाठी त्यांनी लष्करी प्रशिक्षण घेतले होते. पुढे त्यांनी टेरिटोरियल आर्मीशीही संबंध जोडला. देशसेवेची ओढ त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वात कायम दिसून आली. अभिनयाच्या पलीकडे जाऊन देश आणि समाजासाठी काहीतरी करण्याची त्यांची भूमिका त्यांच्या चाहत्यांसाठी कायम प्रेरणादायी ठरली.

पुरस्कारांनीही झाला गौरव

नाना पाटेकर यांच्या प्रदीर्घ कारकिर्दीचा राष्ट्रीय स्तरावरही गौरव झाला. त्यांच्या अभिनयासाठी त्यांना तीन राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांसह अनेक प्रतिष्ठित पुरस्कार मिळाले. २०१३ मध्ये भारत सरकारने त्यांना पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित केले.

शेतकऱ्यांसाठीही केले सामाजिक कार्य

अभिनयासोबतच नाना पाटेकर यांनी सामाजिक क्षेत्रातही महत्त्वाचे योगदान दिले. ‘नाम फाऊंडेशन’च्या माध्यमातून त्यांनी शेतकरी आणि दुष्काळग्रस्त भागातील नागरिकांसाठी मदतीचे काम केले. प्रसिद्धीपासून दूर राहून सामाजिक कार्य करण्याच्या त्यांच्या भूमिकेचेही मोठ्या प्रमाणावर कौतुक झाले.

नाना पाटेकर यांचे व्यक्तिमत्त्व केवळ एका अभिनेत्यापुरते मर्यादित नव्हते. अभिनेता, दिग्दर्शक, लेखक, सैनिक आणि सामाजिक कार्यकर्ता अशा विविध भूमिका त्यांनी आपल्या आयुष्यात समर्थपणे निभावल्या. त्यांच्या निधनाने मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीने एक असामान्य, संवेदनशील आणि प्रभावी कलाकार गमावला आहे.

दमदार आवाज, धारदार संवाद आणि अभिनयातील विलक्षण तीव्रता यामुळे नाना पाटेकर यांचे नाव भारतीय सिनेसृष्टीच्या इतिहासात कायम स्मरणात राहणार आहे.